Cách phân biệt loạn thị thật – loạn thị giả chính xác nhất

Loạn thị là một tật khúc xạ phổ biến, gây nhìn mờ hoặc méo hình ở mọi khoảng cách. Tuy nhiên, trên thực tế không phải ai được chẩn đoán loạn thị cũng mắc loạn thị thật. Nhiều trường hợp chỉ là loạn thị giả, xuất phát từ co thắt điều tiết hoặc yếu tố tạm thời. Việc phân biệt loạn thị thật và loạn thị giả có ý nghĩa rất quan trọng trong điều trị, tránh đeo kính sai số gây mỏi mắt và giảm thị lực lâu dài.

Loạn thị là gì?

Loạn thị xảy ra khi giác mạc hoặc thể thủy tinh có hình dạng không đều, khiến ánh sáng đi vào mắt không hội tụ tại một điểm duy nhất trên võng mạc. Kết quả là hình ảnh bị nhòe, méo hoặc kéo bóng theo một trục nhất định.

Người bị loạn thị thường gặp khó khăn khi nhìn chữ nhỏ, nhìn ban đêm, dễ mỏi mắt, đau đầu khi làm việc lâu với máy tính hoặc đọc sách.

Xem ngay: Những cách chữa loạn thị tại nhà hiệu quả 

Loạn thị thật là gì?

Loạn thị thật là tình trạng loạn thị có nguyên nhân thực thể, chủ yếu do hình dạng giác mạc hoặc thể thủy tinh bất thường. Đây là dạng loạn thị ổn định, tồn tại lâu dài và không tự biến mất.

Nguyên nhân phổ biến của loạn thị thật bao gồm bẩm sinh, giác mạc không đều từ nhỏ, sẹo giác mạc, chấn thương mắt hoặc hậu phẫu thuật mắt. Trong nhiều trường hợp, loạn thị thật có thể tăng dần theo thời gian nếu không được theo dõi và điều chỉnh đúng cách.

Loạn thị thật thường được xác định rõ ràng qua các lần đo khúc xạ lặp lại. Trục loạn và độ loạn tương đối ổn định, ít thay đổi dù đo vào các thời điểm khác nhau.

Loạn thị giả là gì?

Loạn thị giả không xuất phát từ cấu trúc giác mạc hay thể thủy tinh. Đây là tình trạng loạn thị tạm thời, thường liên quan đến co thắt điều tiết, mỏi mắt kéo dài hoặc khô mắt.

Loạn thị giả hay gặp ở học sinh, sinh viên, người làm việc nhiều với màn hình điện tử. Khi mắt phải điều tiết liên tục trong thời gian dài, các cơ mi co cứng gây ra hiện tượng đo khúc xạ sai lệch, tạo cảm giác giống loạn thị.

Điểm đặc trưng của loạn thị giả là độ loạn không ổn định, có thể thay đổi rõ rệt giữa các lần đo và thường giảm hoặc mất đi sau khi nhỏ thuốc liệt điều tiết hoặc cho mắt nghỉ ngơi hợp lý.

Cách phân biệt loạn thị thật và loạn thị giả

Dựa vào kết quả đo khúc xạ

Đây là cách phân biệt quan trọng nhất. Với loạn thị thật, kết quả đo thường lặp lại khá giống nhau, trục loạn ít thay đổi dù đo nhiều lần hoặc ở các thời điểm khác nhau.

Ngược lại, loạn thị giả cho kết quả đo không ổn định. Độ loạn và trục loạn có thể thay đổi rõ rệt giữa các lần đo, đặc biệt khi đo máy và đo chủ quan không trùng khớp.

Đo khúc xạ có liệt điều tiết

Liệt điều tiết là phương pháp sử dụng thuốc để làm giãn cơ điều tiết, loại bỏ ảnh hưởng của co thắt điều tiết. Đây là tiêu chuẩn vàng để phân biệt loạn thị thật và giả.

Nếu sau khi liệt điều tiết, độ loạn vẫn tồn tại gần như không đổi, đó là loạn thị thật. Nếu độ loạn giảm nhiều hoặc biến mất, khả năng cao là loạn thị giả.

Phương pháp này thường được chỉ định cho trẻ em, thanh thiếu niên hoặc người nghi ngờ có sai số đo khúc xạ.

So sánh với bản đồ giác mạc

Bản đồ giác mạc (Corneal Topography) giúp đánh giá chính xác độ cong và hình dạng giác mạc. Trong loạn thị thật, bản đồ giác mạc thường cho thấy giác mạc cong không đều theo một trục rõ ràng.

Trong loạn thị giả, bản đồ giác mạc thường khá đều, không tương ứng với độ loạn đo được trên máy khúc xạ.

Đây là phương pháp rất hữu ích trong các phòng khám nhãn khoa hiện đại, đặc biệt khi tư vấn phẫu thuật khúc xạ.

Dựa vào triệu chứng lâm sàng

Người bị loạn thị thật thường nhìn mờ liên tục, dù đã nghỉ ngơi. Khi đeo kính đúng số, thị lực cải thiện rõ rệt và ổn định.

Với loạn thị giả, triệu chứng mờ mắt thường tăng lên sau khi làm việc gần lâu và giảm khi nghỉ ngơi. Đeo kính loạn thị trong trường hợp này có thể gây khó chịu, chóng mặt hoặc mỏi mắt nhiều hơn.

Hậu quả của việc nhầm lẫn loạn thị thật và giả

Nếu loạn thị giả nhưng lại được kê kính loạn thị thật, người đeo có thể bị mỏi mắt kéo dài, đau đầu, chóng mặt và giảm khả năng điều tiết tự nhiên của mắt.

Ngược lại, nếu loạn thị thật nhưng không được phát hiện và điều chỉnh kịp thời, thị lực sẽ ngày càng giảm, ảnh hưởng đến học tập, công việc và chất lượng cuộc sống.

Đặc biệt ở trẻ em, việc chẩn đoán sai có thể làm tăng nguy cơ nhược thị hoặc rối loạn thị giác hai mắt.

Khi nào cần đi khám để phân biệt loạn thị thật – giả?

Bạn nên đi khám mắt chuyên sâu nếu thường xuyên mờ mắt, nhức đầu, mỏi mắt khi đọc sách hoặc làm việc với máy tính. Trẻ em có biểu hiện nheo mắt, cúi sát sách vở hoặc học kém hơn bình thường cũng cần được kiểm tra sớm.

Việc khám nên thực hiện tại cơ sở có đầy đủ thiết bị đo khúc xạ, đo bản đồ giác mạc và bác sĩ nhãn khoa giàu kinh nghiệm để đảm bảo chẩn đoán chính xác.

Xem ngay: Loạn thị bẩm sinh có tăng độ không?

Kết luận

Phân biệt loạn thị thật và loạn thị giả là bước quan trọng trong quá trình khám và điều trị tật khúc xạ. Loạn thị thật có nguyên nhân thực thể và cần được chỉnh kính hoặc điều trị lâu dài. Loạn thị giả chủ yếu do yếu tố tạm thời và có thể cải thiện nếu điều chỉnh thói quen sinh hoạt, làm việc hợp lý.

Khám mắt định kỳ và đo khúc xạ đúng quy trình sẽ giúp phát hiện chính xác tình trạng loạn thị, từ đó bảo vệ thị lực một cách an toàn và hiệu quả.